|
المُضاف والمضاف إليه
İSİM TAMLAMASI (İZAFET)
نظام الدين إبراهيم أوغلو
محاضر بجامعة هتيت ـ تركيا
تعريف الإضافة
:
İzafet tanımı
وهي نسبة اسم إلى آخر على تقدير حرفِ جرٍ، ويُسمى الأوّل
مُضافًا والثّاني مضافًا إليه
مجرور..
حرف
الجر المقدر يكون (مِنْ) إذا كان المضاف إليه جنسًا للمضاف
نحو:
(سوارُ ذَهَبٍ). و(في) إذا كان ظرفًا له نحو (صلاةٌ
العصرِ)، في ما سوى ذلك (اللاّم) نحو (كتابُ سعدٍ).
İSİM TAMLAMASI:
Türkçe
de isim tamlamasında tamlayan ve tamlanan olduğu gibi;
Arapça izâfette, Muzâf ve Muzâfun ileyh vardır. Arapçada
birinci kelime tamlanan (Muzâf), ikincisi ise
tamlayan, yani Muzâfun ileyhdir. Tamlayanla tamlanan
arasında bir harfi cerr takdir olunur. Yani tamlama
böyle bir harfi cerrin anlamı aracılığı ile iki ismi
birbirine bağlar.
Bu öğrencinin kitabıdır.هذا كتابُ التِّلميذِ (هذا
كتابٌ للتلميذِ)
Mukadder
harf-i cerri gösterelim.
Bu gümüş
yüzüktür. (هذا
خاتمٌ من فِضّةٍ) هذا خاتمُ فضّةٍ
Mukadder harf-i cerri
gösterelim
Kış
yolculuğu. (رِحلَةٌ
في الشِّتاءِ)
رِحْلةُ الشِّتاءِ
Mukadder harf-i cerri
gösterilebilir
والإضافة قِسمان :
İzafet ikiye ayrılır
1ـ الإضافة المعنويّة (الحقيقية):
Mânavi izafet
هي ما أفادت المضاف
تعريفًا ـ إنْ كان المضاف إليه
معرفةً
نحو:
(هذا كتابُ سليمٍ). (هذا كتابُ أخي) (هذهِ سياةُ زينبَ)
(هذه حقيبةُ الطالبِ)
و
أفادت المضاف
تخصيصًا ـ إن كان المضاف إليه
نكرةً نحو: (هذا كتابُ
نحوٍ)
2ـ الإضافة اللّفظيّة (المجازيّة):
Lafzi izafet
هي ما لا تفيدُ المضاف تعريفًا ولا تخصيصًا، ولا يُعتبرُ
فيها تقديرُ حرف الجرّ، وإنّما يكون الغرضُ منها التّخفيفَ
في اللّفظ بحذف التّنوين، أو نُوني التّثنية والجمع. وذلك
إذا كان المضاف صِفةً مُضافةً إلى فاعلها أو مفعولها نحو :
(هذا مُستحقُّ المدحِ) ( حسَنُ الخُلقِ) ( معمورُ
الدّارِ). (سلمتُ على قارئَ القرآنِ) (رأيتُ مكرمَ
أبِيكَ).
ومعنى الصّفة:
المذكور أعلاه تعني اسم الفاعل أو اسم المفعول أو الصّفة
المشبهة أو اسم التّفضيل أو صيغ المبالغة. نحو :
( هذا ناصِرُ الضّعيفِ ) (هذا شَريفُ الطّباعِ) ( هذانِ
مطلوبا الجُنودِ) (هؤلاء قهّارُو الأعداءِ).
İzafet ikiye ayrılır:
1-
Lâfzî izafet:الإضافة
اللّفظيّة
Sıfat
olan isimlerin (İsim-i fâil, ismi meful, sıfat-ı
müşebbehe…) kendi fâil veya mefûllerine izafetidir.
Burada muzafın tenvini ve nünü düşmek suretiyle söyleniş
bakımından bir kolaylık elde edilir.
Bu, hâkimin kâtibidir.هذا
كاتبُ القاضي
Çocuğu akıllı adam.الرّجلُ
العاقلُ
الولدِ
Bu, Kediyi döven
(adam)dır.هو الضّاربُ القِطِّ
Kâtibin evinin kapısının
anahtarı.مفتاحُ
بابُ بيتِ الكاتبِ
مَعمورُ
الدّارِ
Ma’mur ülke
(Ülkesi ma’mur).
خالدٌ نافِذُ الكلِمِ
Halid sözü
etkili bir kişidir.
الرّجلُ الحَسنُ الوَجهِ
Güzel yüzlü adam (yüzü güzel).
2-
Manevi izâfet:
الإضافة المعنويّة
Yukarıda görülen
izafetlerin dışında kalanlara ma’nevi izafet denir.
Kapının anahtarı.
مِفتَاحُ البَابِ
(herhangi bir)Kapının
anahtarı.
مفتاحُ بابٍ
Komşunun evi.بيتُ
الجَارِ
Kabrin azabı.عذابُ
القَبرِ
شروط أوحُكم المُضاف:Muzaf
ın hükümleri (şartları)
1ـ أن يجرد من التّتنوين نحو: (هذا كتابُ النّحوِ).
2ـ ونون التّثنية نحو: (قرأتُ كِتابيْ الأستاذِ).
3ـ ونون الجمع نحو: (جاء طالبو العلم ِ).
4ـ وأن يجرد من (أل) عمومًا، ولكن يجوز إضافة (أل) على
المضاف في الإضافة اللّفظيّة بشرط أن يكون مثنى أو جمع
مذكر سالمًا أو مضافًا إلى ما فيه (أل) أو مضافًا إلى اسم
مضاف إلى ما فيه (أل) نحو :
( جاء المكرما سعدٍ) جاء المكرمو سعدٍ) (الدّارسُ النحوِ)
(القارئُ كتابُ الصّرفِ).
شروط المضاف إليه:Muzafun
iliyhin şartları
1ـ يكون مجرورًا دائمًا. سواء كان بالكسرة أو الفتحة أو
الياء لفظًا أو تقديرًا.
2ـ يكون معرفة أو فيها أل التعريف عمومًا، يجوز أن يأتي
نكرة. نحو : ثَوبُ خزٍّ.
3ـ يكون مفردًا أو جملةً.
Muzâfin
şartları:
1-
أل el Takısı
almaz.
2-
تنوين Tenvin
almaz.
3- Müenneslik ve cemi
ن nunu almaz.
4- Muzâf irabta şu
şekillerde gelir: Mübtedâ, Haber, Fâil, Mef’ûl…).
Örneler:
أُعجِبْتُ بِشَوقي أشهَرِ الشُّعراءِ
Şairlerin en meşhuru
olan Şevki’yi beğendim
قائدُ الطَّائِرَةِ مأمُونُ القِيادَةِ
Uçak kaptanını , uçağı güvenle uçurur.
هَذانِ ضارِبا زَيدٍ
Bu ikisi Zeyd’i
döven kişilerdir.
هَؤلاءِ ضَارِبو زَيدٍBunlar
Zeyd’i dövenlerdir.
Kaide 1:
Arapçada,
tamlanana
المضاف
tamlayana
المضاف إليه
denir. Tamlayan
المضاف إليه
in son harfi daima
ــــِ
Esre ile hareklidir, yâni, muzâfun ileyh dâimâ mecrûrdur.
Muzfun
ileyhin şartarı:
1- Devamlı
mecrur gelir.
2- Muzafun
ileyh Marife olarak gelebilir.
بوّابُ المكتبِ ( في المكتبِ)
Yazıhanenin
kapıcısı.
مَلكُ الموتِ ( للموتِ)
Ölüm Meleği.
رِحلةُ الشّتاءِ ( في الشّتاءِ)
Kış seyahati.
عذابُ القبرِ (في القبرِ)
Kabir azabı.
3- Muzafun
ileyh Marife Nekre olarak gelebilir.
ثوبُ خَزٍّ
(ثوبٌ
من خزًّ)
İpek
elbisesi.
خاتَمُ فِضّةٍ (خاتمٌ من فضّةٍ)Gümüş
yüzüğü.
Birleşmiş milletler genel sekreterinin Ortadoğu temsilcisi
مُمَثِّلُ الشَرْقِ الْاَوْسَطِ لِلاَمِينِ الْعَامِّ
لِلْاُمَمِ الْمُتَّحِدَةِ
ملاحظة :
هناك من الاسماء ما يلزم الإضافة:
من الظّروف فيكون الإضافة إلى المفرد أو الإضافة إلى
الجملة نحو:
(رأيت غيرَ سعيدٍ) (جئتُ إذْ جاءَ سليمٌ). (جئتكَ قبلَ
الصّبحِ وبعدهُ) (جلستُ حيثُ جلسَ محمدٌ).
الإضافة إلى ياء المتكلم: كمفرد وتثنية وجمع:
كتابٌ كتابِي
قلمٌ
قَلمِي
...............
قَلمانِ
قلمايَ
كِتابانِ
كتابايَ
وَالدَانِ
وَالِدَايَ
................
مُعلّمونَ
مُعلمويَ
، مُعلميَّ
بَنُونَ بَنُويَ ، بَنيَّ
Kaide 2:
Müfret
(tekil) kelime muzâf olunca, sonundaki çift harekeden
biri düşer, Musennâ (ikil) kelime muzâf olunca,
sonundakiن
harfi düşer, Cemi müzekker salim (kurallı erkek çoğulu)
muzâf olunca, sonundaki
ن
harfi düşer:
1-
Müfret kelime:
المفرد
كِتابُ الأستاذِHocanın
kitabı.
إِشتَريتُ كِتَابَ الأُستَاذِ.
Öğretmenini
kitabını satın aldım.
بابُ المدرسَةِOkulun
kapısı.
مفتاحُ "بابُ المدرسةِ"
Mektebin kapısının anahtarı.
قلمُ "خادِمُ الرّجلِ"Adamın
hizmetçisinin kalemi.
مَكَانُ " إصدَارُ الهُويَةِ"Kimliğin
çıkış yeri.
هُوَ "مَعمُورُ الدَّارِ"Evi
zengindir.
مَا اسمُ "رَئِسُ الجَامِعَةِ"؟Rektörün
ismi ne?
هَل تَعرِفُ رَقمَ "دَفتَرَ النُّفُوسِ"؟Nüfuz
cüzdanının numarası kaç?
"اسمُ الأبِ" محمدٌBaba
ismi
Muhammed.
مَا حَالَتُكَ الاجتِمَاعِيَّةِ؟
Medeni halin ne?
"مَكَانُ العَمَلِ" بَعيدٌ مِن هُنَاİş
yerim buradan uzaktır?
المثنى
وجمع المذكر
السالم
2- Musennâ
ve cemi müzekker salim:
مُعلِّمُ المَدرسةِMektebin
öğretmeni. … … …… …… …… … ……
معلّما المدرسة
Mektebin iki öğretmeni. ………………………………
معلمو المدرسةِ
Mektebin öğretmenleri. …………………………
رأيت مُعَلِّمَيْ المدرسَةِ
Mektebin iki öğretmenini gördüm. ………
سلمت على مُعَلِّمَيْ المدرسةِ
Mektebin
iki öğretmenini selâmladım
سلّمت على مُعَلِّمِي المدرسةِ
Mektebin öğretmenlerini
selâmladım
بَابُ الْمَدْرَسَةِOkulun
kapısı…………………………………………
بَابُ الْمَدْرَسَتَيْنِİki
okulun kapısı….…………………...…………
بَابُ الْمَدْرَسَاتِOkulların
kapısı ……………………………………
بَابَا الْمَدْرَسَةِOkulun
iki kapısı….…………………..………………
ابْوَابُ الْمَدْرَسَةِOkulun
kapıları…….………………………………
Mütekellim
ya’sına yapılan izafet.
الإضافة إلى ياء المتكلم
1- Mufret:المفرد Muzâf,
mufret bir isim ise, son harfinin harekesi kesra olur.
كتابٌ
Kitap.
كتابِيKitabım.
قلمٌ
Kalem.
قَلمِيKalemim.
Ancak şunlar
kaidenin dışındadır:
A- Muzâf
olan mufret isimin son harfi elifi memdude (ا)
ise, elif sâkin (sukunlu) olarak kalır, ye’nin harekesi
fetha olur:
عصًا
Değnek.
عصايَ
Değneğim.
هدىً
Hidâyet.
هُدايَHidâyetim.
B) Muzâf
olan mufret ismin son harfi elifi maksure (ى)
ise, bu elif (ye), muzâfun ileyh olan yê’ye idgam
edilir, şeddeli okunur ve sonu fetha ile harekelenir:
المحامِي
Avukat.محامِيَّ
Avukatım.
اللّيالِي
Gece.
لَياليَّGecelerim.
2-Musennâ:
المثنى İkil
kelime, mutekellim ye’sine muzâf olunca, musennânın
sonundaki nun düşer ve ye’nin harekesi fetha olur.:
قَلمانِ
İki kalem.
قَلمايَBenim
iki kalemim.
كِتابانِ
İki
kitap.
كِتابايَBenim
iki kitabım.
وَالدَانِ
Ana, baba.وَالِدَايَAnam,
babam.
3- Cemi müzekker salim:
جمع المذكر السّالم
Kurallı
erkek çoğulu, mutekellim ye’sine muzâf olunca, ref
halinde sonundaki nun düşer ve ye’nin harekesi fetha
olur. Nasb ve cer halinde sonundaki nun düşer kelimenin
son harfi kesre olur, ye de şeddeli ve fethalı olur.
مُعلّمونَ
Öğretmenler
مُعلمويَ ، مُعلميَّ
Öğretmenlerim
بَنُونَ
Oğullar
بَنُويَ ، بَنيَّ
Oğullarım
Nizameddin
İbrahimoğlu
Hitit
Üniversitesi- İlahiyat Fakültesi
|